آشنایی با تاریخچه هنر قلمزنی

نوشته شده در موضوع دسته‌بندی نشده در 05 آگوست 2016


آشنایی با تاریخچه هنر قلمزنی

مجموعه: هنرهای دستی و ترسیمی

سرزمین پهناور ایران پیوسته خواستگاه خلق هنرهای ناب،اصیل و معنوی در عین حال متناسب با زندگی مردم و آداب و رسوم جوامع و اقوام خود بوده است. قلمزنی و کاربرد فلزات طبق مستندات تاریخی موجود و مسبوق به بیش از هزار سال قبل از میلاد می باشد.آثار بجا مانده در هردوره و اعصار گوناگون خود نمایانگر حرکتی متداوم و لاینقطعی است که علاوه بر نمادهای عینی و مادی که در قالب ظروف،جام ها و…قلمزده شده به وجود آمده نماینگر فضای روح بخش و معنوی است که ریشه در باورها و اعتقادات حاکم بر دورۀ خود داشته است و نهایتا موجب بروز پدیده های قدسی و یا هنرهای معنوی و مبدأگرا گردیده است.

 

قلمزنی و هنرهای دیگر از این دست تنها فعالیت انسان مسلط و یا صنعتگر و ابزارساز در به کار بردن قلم و چکش بر روی قطعه یا ظرف فلزی نیست بلکه بر گرفته از شوق و دیگر وجوح تمایز انسانی در بکارگیری تعمق و تعمل وی می باشد. انسانی باهوش و زیرک که با جوهرذکاوت دست به مکاشفه ای عمیق در طبیعت و مخلوقات می زند و به تکاپویی بر می خیزد که موجب بروز و تبلور حرکتی انفعالی خودآگاه به نام خلق اثر هنری که آمیخته ای از شعف ناخودآگاه فطری در بطن و ابزار و ادوات و مواد و مصالح در جهان مادی است می گردد.

 

هنر قلمزنی عبارت است از تزئین و کندن نقوش بر روی اشیا فلزی به ویژه مس،طلا،برنج و یل به عبارت دیگر ایجاد خطوط و نقوش به وسیلۀ قلم با ضربۀ چکش بر روی اجسام فلزی. مس به سبب نرمی و شکل پذیری که دارد،در هنر قلمزنی متداول تر از سایر فلزان است.از سوی دیگر به اعتقاد باستان شناسان و مورخان هنر،مس،نخستین فلزی است که در هنر فلز کاری و قلمزنی مورد توجه انسان قرار گرفت.هنر قلمزنی یکی از رشته های هنرهای سنتی ایران است که می توان آن را در دسته بندی،در ردۀ هنرهای صناعی و در گروه فلزکاری قرار داد.

 

قلمزنی هنری والا و ارزشمند در فرهنگ سنتی و هنرهی معنوی ایرانیان است و از جایگاه ویژه ای برخوردار است،که به کمک ذوق و اندیشه هنرمند ایرانی با تأثیر از آداب،سنن،فرهنگ و مذهب،در بیان آرا و عقاید ایرانیان به زیباترین شئ فلزی نقش بسته و در درازنای تاریخ رویدادها و تحولات گوناگون پشته سر گذاشته و ماندگاری آن را به نسل های بعد منتقل کرده است.

 

هنر قلمزنی روی فلز از آن رو بیشتر مورد توجه هنرمندان است که از دوام و بقای بیشتری نسبت به سایر اشیا برخوردار است. نقش مایه‌ها و نمادهای نقوش در ادوار تاریخی و فرهنگی گوناگون بر اساس دگرگونی های عقیدتی و فرهنگی متفاوت اند و تحت تاثیر و تاثیرات شرایط اجتماعی تغییر می کند و سیر تحول را به دنبال خود دارند.

 

پیشینه قلمزنی به زمان سكاها یا سیت ها نسبت داده می شود كه نژاد آریایی داشتند.

 

 

دوره پیش از تاریخ
پیشینه این هنر در ایران، تاریخ روشنی ندارد و از اثر مستندی كه بیانگر نخستین مكان شیء و كاربرد فلز، به ویژه مس در ایران و خاور نزدیك به چند هزار سال پیش از میلاد می رسد. در اواخر هزاره دوم و اوایل هزاره اول پیش از میلاد هنر و صنعت فلز كاری در نقاط گوناگون ایران به ویژه در شمال و شمال غرب و حاشیه جنوبی دریای مازندران شكوفایی داشته است. از آثار مهم به دست آمده در این دوره جام طلای حسنلو است كه در 1335 ه.ش كشف شد و دارای نقوش برجسته چون خدایان سوار برگردونه یا ارابه است.

در هزاره اول پیش از میلاد فلزكاری و قلمزنی در ایران از رونق و اعتبار ویژه ای برخوردار بوده است و آثار با ارزشی از آن دوران بر جای مانده كه از جمله آن ها جام های طلای مارلیك است.

 

هنر قلمزنی در دوره مادها
آثار قلمزنی اندكی از دوره مادها كه در سده هفتم ق.م در شمال ایران روی كار آمدند به یادگار مانده است. اشیای به دست آمده از آذربایجان حاكی از آن است كه از نفوذ سكاها به تدریج كاسته شده و سبك مادها در این زمان جای آن را گرفته است. مدارك فلزی به دست آمده از زمان مادها به ویژه در قرن شش و هفت پیش از میلاد، اشیای زیویه از توابع سنندج است كه در میان آن ها آثاری از طلا و نقره و وسایل زینتی و زیورآلاتی،چون جام طلا و مجسمه هایی از حیوانات به سبك های آشوری و سكایی و… به چشم می خورد.

 

 

قلمزنی در دوره هخامنشی
با روی كار آمدن پارس ها و تشكیل حكومت هخامنشی (330- 550 ق م ) هنر قلمزنی تحوّل یافت و از جایگاه ویژه ای برخوردار شد و برادوار پس از خود تأثیر گذاشت. دوره هخاننشی اوج هنر فلزكاری در زمینه های ریخته گری، چكش كاری،ترصیع و…. است به دلیل حمله اسكندر و آتش زدن تخت جمشید آثار بسیاری نابود شد و یا به دستور اسكندر ذوب شده و به سكه تبدیل شد. از جمله اشیای شناخته شده در دوره هخامنشی دو لوح سیمین به وزن 4 كیلوگرم و زریّن به وزن 5 كیلوگرم است كه در موزه ملی ایران نگهداری می شود.

 

قلمزنی در دوره سلوكی
در دوره سلوكی با ساخت شهرهای جدیدی مانند مرو و نسا و انتقال كارگاه های هنری به این شهرها، هنر قلمزنی با تأثیر پذیری از هنر هلنی (هنر یونانی) ادامه یافت.

 

قلمزنی در دوره اشكانی
با روی كار آمدن پارت ها در سال 250 ق.م تا 224 میلادی هنر قلمزنی با همان شیوه هخامنشی با اندك تغییر به عمر خود ادامه داد.
ساخت پیكره ها از جنس طلا و نقره و مفرغ به شیوه ریخته گری در دوره اشكانی از رونق ویژه ای برخوردار شد و زیورآلات مرصع با سنگ های قسمتی با همان شیوه هخامنشی ادامه یافت. در این دوره به دلیل هجوم اسكندر آثار هنری مهمی در دست نیست و به سبب هرج و مرج و كم توجّهی پارتیان به هنر، تنها در اواخر این دوره ساخت آثار قلمزنی رو به رشد نهاد.

قلمزنی در دوره ساسانی
زمان ساسانیان در سال 224 تا 650 میلادی به دلیل گسترش تجارت میان ایران، یونان و روم هنرهای ارانی از هنر یونایی و رومی تأثیر گرفت.
در دوره ساسانی ساخت اشیا به سه طریق زیر انجام می شد:
1.به وسیله چكشكاری بر ورق سرد.
2.به وسیله ریختگی و ساخت ظروف آستردار از ورق.
3.تراش با چرخ

 

 

قلمزنی در دوره اسلامی
در قرون اولیه اسلامی، اعراب كه مسلماً خود هنری نداشتند، هنر قلمزنی دوره ساسانی را مورد تقلید قرار داده و در سده های بعد در اثر علاقه هنرمندان ایرانی به مذهب و گرایش آنان به اسلام، با تأثیرپذیری از آرا و عقاید اسلام، در خلق آثار فلزی پیدا كردند و كم كم نقوش بی نطیر و طرح های بومی و اسطوره ای ایرانی جای خود را به خطوط كوفی و آیات و احادیث داد. در دوره سامانیان هنر قلمزنی در اثر تبادلات تجاری به سایر ممالك اسلامی راه یافت.

 

اشیای قلمزنی شده دوران دیلمیان در موزه های ایران از جمله آثار معروف این دوره است. از سده های اولیه تا قرون سوم و چهارم قمری اشیای فلزی در ایران به سبك زمان ساسانی ساخته می شد. مكتب قلمزنی خراسان در سد? چهارم قمری شكل گرفت و در دورة سلجوقی به اوج كمال خود رسید.

 

قلمزنی در دوره سلجوقی
سلجوقیان در اوایل سدة پنجم قمری(429) از تركستان به ماوراءالنهر آمدند و سكونت گزیدند و سپس خراسان را متصرّف شدند. با علاقه ای كه حكام سلجوقی به هنر داشتند، هنر قلمزنی همچون سایر رشته های هنری حمایت شد و گسترش چشم گیری یافت. ایجاد نقوش گیست باف شامل نوارهایی در تزیینات ظروف به شیوه و سبك بسیار زیبا متداول شد. در این دوران ترصیع فلزات به صورت مفتول های طلا، مس و نقره و یا ترصیع ظروف مفرغی با مفتول مس رایج شد.

 

از كارهای بسیار زیبا در این دوره مشبك كاری روی فلز است. هنر قلمزنی خراسان كه در قرن پنجم و ششم قمری، همزمان با حكومت سلجوقی در شرق به ویژه خراسان و ماوراءالنّهر رواج یافته بود، پس از حمله مغول به دلیل ویران شدن بسیاری از مراكز هنری این منطقه و مهاجرت هنرمندان به غرب و میان رودان، در آن نواحی تداوم یافت. هنر فلزكاری خراسان از شرق شروع شد و در غرب رشد و گسترش یافت.

 

 

قلمزنی در دوره مغول و تیموری
با تصرف سوریه توسط غازان خان در اوایل سده هشتم قمری هنرمندان قلمزن مورد حمایت ایلخانان قرار گرفتند و بعدها شهرهای حلب، دیار بكر، موصل، شیراز و تبریز از مراكز مهم و بزرگ هنر قلمزنی به شمار آمدند. دراین زمان آثار قلمزنی تحت تأثیر هنرهای بومی قرار گرفت، به گونه ای كه در سوریه و مصر نشانه های این تحوّل بیشتر به چشم می خورد. ترصیع و در نشاندن ظروف در این زمان به تقلید از دورة سلجوقی تداوم یافت. استفاده از هنر خوشنویسی در قلمزنی به وفور گسترش یافت و ظروف زیادی از این گونه ساخته و تزیین شد.

با حمله تیمور به ایران در سال 771 ق، هرات دوباره رونق هنری خود را بازیافت و بزرگ ترین مركز هنری آن روز شد. هنر قلمزنی در این شهر بسیار درخشید. از جمله ظروف سنگاب گور امیرتیمور در سمرقند است كه اكنون در موزه ارمیتاژ نگهداری می شود. سنگاب هایی نیز از قرن هشتم در مسجد جامع هرات و در موزه آستان قدس رضوی موجود است. نقره كوبی روی فلزات در دوره صفوی به اوج شكوفایی و كمال خود رسید.

 

قلمزنی در دوره صفوی
در عصر صفوی كه دوران طلایی هنر ایران به شمار می رود، هنر قلمزنی با حفظ سنن گذشته ادامه یافت و همچون دورة پیش، استفاده از فلزات گوناگون به طور گسترده در ساخت اشیای ارزشمند طلاكوب مرسوم بود. در این دوران قلمزنی بسیار گسترش یافت. اجرای نقوش ظریف و بسیار ریز و زیبا جای نقوش درشت و ضخیم را در تزیین اشیاء گرفت. این هنر در زمان صفوی همچون دیگر رشته های هنرهای سنتی ایران از چنان ظرافت و زیبایی برخوردار شد كه در امروز در جایی كه به اوج شكوفایی میرسد،تقلیدی از سبك دوره صفوی است.

 

قلمزنی در دوره قاجار
در زمان قاجار به دلایل بی اعتنایی حكام قاجار به هنر و حمایت نكردن از هنرمندان، هنر قلمزنی همچون رشته های دیگر هنری رو به ضعف نهاد،. در این دوران ساخت جعبه های قلمزنی با نگارش خطوط و خوشنویسی و طلاكوب و اسطرلاب سازی به شیوه قلمزنی و مشبك كاری مرسوم و متداول بود.

 

قلمزنی در دوره معاصر
در سال های اخیر حیات دوباره این هنر و زنده كردن سنن ارزشمند گذشته به همراه نوآوری هایی در آن، مدیون تلاش هنرمندان قلمزنی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری است كه از زمان تأسیس این كارگاه در سال 1335 ه.ش و انتصاب هنرمند شایسته (مرحوم استاد محمود دهنوی) به سرپرستی این كارگاه ها، این هنر جان تازه ای یافت و گامی نو در توسعه و گسترش این هنر برداشته شد. این حركت نخست با ارائه طرح ها و نمونه های بارز و منحصر به فرد، كه با آثار عرضه شده در بازار متمایز بود، آغاز شد و الگویی برای هنرمندان به شمار رفت.

منبع:seeiran.ir

Article source: http://www.beytoote.com/art/handicrafts/art-history2-scrimshaw.html

               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتر استیل سنگ دلربا17 H277 انگشتر استیل نقره ای18 H283 انگشتر استیل نقره ای17 H282 انگشتر استیل نقره ای16 H281
     

انگشتر استیل طلایی سنگ دلربا سایز17.رنگ ثابت طرح طلا ضدحساسیت

انگشتر استیل نقره ای نگین جواهری سایز18.رنگ ثابت طرح طلاسفید ضدحساسیت

انگشتر استیل نقره ای نگین جواهری سایز17.رنگ ثابت طرح طلاسفید ضدحساسیت

انگشتر استیل نقره ای نگین جواهری سایز16.رنگ ثابت طرح طلاسفید ضدحساسیت

     
22,000 تومان خرید انگشتر استیل سنگ دلربا17  H277 25,000 تومان خرید انگشتر استیل نقره ای18  H283 25,000 تومان خرید انگشتر استیل نقره ای17  H282 25,000 تومان خرید انگشتر استیل نقره ای16  H281
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتر استیل طلایی18 H280 انگشتر استیل طلایی17 H279 انگشتر استیل طلایی16 H278 انگشتر مینامشکی K702
     

انگشتر استیل طلایی نگین جواهری سایز18.رنگ ثابت طرح طلا ضدحساسیت

انگشتر استیل طلایی نگین جواهری سایز17.رنگ ثابت طرح طلا ضدحساسیت

انگشتر استیل طلایی نگین جواهری سایز16.رنگ ثابت طرح طلا ضدحساسیت

انگشتر تیتانیوم مینامشکی نگین جواهری

     
25,000 تومان خرید انگشتر استیل طلایی18  H280 25,000 تومان خرید انگشتر استیل طلایی17  H279 25,000 تومان خرید انگشتر استیل طلایی16  H278 9,500 تومان خرید انگشتر مینامشکی K702
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتراستیل فیروزه ای سایز 18 H223 انگشتر استیل فیروزه ای سایز17 H222 انگشتراستیل فیروزه ای سایز16 H221 رینگ انگشتری سنگ طبیعی عقیق سبز
     

انگشتراستیل فیروزه ای سایز 18 طلایی.طرح طلا ضدحساسیت رنگ ثابت

انگشتراستیل فیروزه ای سایز 17 طلایی.طرح طلا ضدحساسیت رنگ ثابت

انگشتراستیل فیروزه ای سایز16 طلایی.طرح طلا ضدحساسیت رنگ ثابت

رینگ انگشتری تراشیده شده و یک دست از سنگ طبیعی عقیق سبز (تراش فنسی)

     
28,000 تومان خرید انگشتراستیل فیروزه ای سایز 18   H223 28,000 تومان خرید انگشتر استیل فیروزه ای سایز17   H222 28,000 تومان خرید انگشتراستیل فیروزه ای سایز16  H221 12,900 تومان خرید رینگ انگشتری سنگ طبیعی عقیق سبز
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
جعبه چوبی انگشتر کد 1 جعبه چوبی انگشتر کد 2 انگشتر نقره مردانه عقیق سیاه انگشتر نقره ایتالیایی
     

جعبه چوبی بسیار زیبا . قابلیت استفاده برای کالاهای زینتی دیگر

جعبه چوبی بسیار زیبا . قابلیت استفاده برای کالاهای زینتی دیگر

انگشتر نقره نگین عقیق سیاه ومارکازیت کد 207

انگشترنقره ایتالیایی - نگین طرح یاقوت کبود کد 173

     
4,500 تومان خرید جعبه چوبی انگشتر کد 1 5,300 تومان خرید جعبه چوبی انگشتر کد 2 115,000 تومان خرید انگشتر نقره مردانه عقیق سیاه 90,000 تومان خرید انگشتر نقره ایتالیایی
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتر نقره شرف الشمس انگشتر عقیق سیاه نقره ایتالیا انگشتر نقره شرف الشمس انگشتر نقره عقیق
     

انگشتر نقره شرف الشمس با رعایت آداب کد 172

انگشتر نقره آ برادیوم ایتالیایی نگین عقیق سیاه کد 170

انگشتر عقیق زرد ( شرف الشمس ) کد 121

انگشتر نقره عقیق رکاب یاعلی (ع) کد 120

     
97,000 تومان خرید انگشتر نقره شرف الشمس 110,000 تومان خرید انگشتر عقیق سیاه نقره ایتالیا 96,000 تومان خرید انگشتر نقره شرف الشمس 96,000 تومان خرید انگشتر نقره عقیق
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتر زنانه نقره کهربا1 انگشتر نقره زبرجد مردانه انگشتر نقره یاقوت مردانه انگشتر نقره یاقوت مردانه
     

انگشتر زنانه نقره 925 با نگین کهربای اصل لهستان

انگشتر نقره نگین زبرجد اصل معدنی کد 176

انگشتر نقره نگین یاقوت سرخ مرغوب کد 160

انگشتر نقره نگین یاقوت سرخ مرغوب کد 159

     
22,900 تومان خرید انگشتر زنانه نقره کهربا1 270,000 تومان خرید انگشتر نقره زبرجد مردانه 230,000 تومان خرید انگشتر نقره یاقوت مردانه 185,000 تومان خرید انگشتر نقره یاقوت مردانه
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتر نقره عقیق یمنی انگشتر نقره عقیق یمنی انگشتر نقره عقیق مردانه انگشتر عقیق یمنی
     

انگشتر نقره عقیق یمنی مرغوب کد 10103

انگشتر نقره عقیق یمنی مرغوب کد 10102

انگشتر نقره عقیق یمنی مرغوب کد 10101

انگشتر نقره نگین عقیق مرغوب یمنی کد 10100

     
250,000 تومان خرید انگشتر نقره عقیق یمنی 310,000 تومان خرید انگشتر نقره عقیق یمنی 312,000 تومان خرید انگشتر نقره عقیق مردانه 530,000 تومان خرید انگشتر عقیق یمنی
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتر زنانه نقره کهربا3 انگشتر زنانه نقره کهربا2 انگشتر عقیق نقره ی ایتالیایی انگشتر فیروزه نیشابور
     

انگشتر زنانه نقره 925 با نگین کهربای اصل لهستان

انگشتر زنانه نقره 925 با نگین کهربای اصل لهستان

انگشتر نقره ایتالیایی نگین عقیق کد 166

انگشترنقره فیروزه ی نیشابور کد 157

     
22,900 تومان خرید انگشتر زنانه نقره کهربا3 22,900 تومان خرید انگشتر زنانه نقره کهربا2 112,000 تومان خرید انگشتر عقیق نقره ی ایتالیایی 280,000 تومان خرید انگشتر فیروزه نیشابور
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتر نقره عقیق یمنی انگشتر نقره یاقوت مردانه انگشتر نقره مردانه نگین عقیق یمنی خرید لیزر انگشتری Beams finger laser بیمز اصل, فروش لیزر انگشتری Beams بیمز درجه ۱
     

انگشتر نقره عقیق یمنی کد 162

انگشتر نقره نگین یاقوت مرغوب کد 161

انگشتر بسیار زیبای نقره 925 با نگین سنگ طبیعی عقیق یمن ....

پدیده ســــال 2012 را به انگـــشتان خــود ببندید و دیگران را حیـــرت زده نمائید

     
207,000 تومان خرید انگشتر نقره عقیق یمنی 250,000 تومان خرید انگشتر نقره یاقوت مردانه 119,900 تومان خرید انگشتر نقره مردانه نگین عقیق یمنی 11,000 تومان خرید خرید لیزر انگشتری   Beams finger laser بیمز اصل, فروش لیزر انگشتری Beams بیمز درجه ۱
     
     
               
عکس محصول      
     
فروش لیزر انگشتری بیمز Beams finger laser اصل, خرید لیزر انگشتری Beams بیمز درجه ۱      
     

پدیده ســــال 2012 را به انگـــشتان خــود ببندید و دیگران را حیـــرت زده نمائید

     
     
12,000 تومان خرید فروش لیزر انگشتری بیمز Beams finger laser اصل, خرید لیزر انگشتری Beams بیمز درجه ۱            
     
     

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code