| معرفی قلم کاری

نوشته شده در موضوع دسته‌بندی نشده در 04 اکتبر 2016

هنر قلم کاری

 

قلم کاری يکی از هنر‌های دستی ایران است که شهرت آن در اصفهان بیشتر از دیگر نقاط ایران است.

هنر قلم کاری در واقع نوعی طرح اندازی بر روی پارچه­های پنبه ای مثل کرباس می­باشد که این هنر از جمله هنرهای بومی و اصیل اصفهان است. در این هنر به صورت دستی طرح‌هایی را روی پارچه توسط مهر‌های چوبی طرح‌دار رسم می‌کنند.

 

تاریخچه قلم کاری

قلمكارسازي از پيشه‌هاي كهن و قديمي ايران است كه قرن­ها در اوج شهرت بوده است.

اين هنر به همراه نقاشي روي پارچه از دوره مغول­ها در ايران مرسوم شد و در دوره فوق به علت حمايت و  شتيباني خوانين مغولي، پارچه‌هاي منقوش و چيني در بازارهاي ايران فروش فوق‌العاده‌اي پيدا كرده بود. ايرانيان نيز براي رقابت با چيني‌ها دست به ابتكاراتي زدند كه از آن جمله ابداع نقاشي به روي پارچه يا به اصطلاح پارچه‌هاي قلمكار است. در حقيقت مي‌توان گفت دوره پررونق اين صنعت از زمان صفويه شروع و به اواسط عصر قاجاريه ختم گرديد. در زمان صفویه این هنر گسترش بیشتری پیدا کرد و بالا بودن حجم تقاضا برای این گونه پارچه­های نقش دار و محدود بودن مقدار تولید و عرضه ی این محصول، صنعتگران را به چاره اندیشی و پیدا کردن راه حل جهت عرضه بیشتر با همان کیفیت هنری وا داشت. در این مورد، تنها راه چاره را ایجاد نقوش مورد نظر روی قالب و انتقال طرح قالب­های مذکور به وسیله ی رنگ روی پارچه دانستند. در این زمان، بيشتر لباس­هاي مردانه و زنانه از پارچه‌هاي قلمكار تهيه مي گرديد و اين پارچه‌ها در آن زمان شهرت فراوان داشت. يك نوع قلمكار با طرح و نقش خاص خود به نام دلگه جهت لباس مردانه و زنانه تهيه مي‌شد. از ديگر انواع قديمي قلمكار مي‌توان خمرهاي زريا اكليلي، جيگرنات قرمز و جيگرنات بنفش را نام برد. هنرمندان در آغاز تنها از يك يا چند قالب استفاده مي‌كردند و بقيه را با دست مي‌كشيدند ولي پس از چندي با طراحي روي كاغذ و انتقال اين طرح­ها بر روي قالب و حكاكي و قالب تراشي، استادكاران فن توانستند به طور كلي محصولات قلمكار را به وسيله قالب زني توليد كنند. نقش­های قلم کار در ابتدا شامل گل و بوته و اسلیمی بود كه از مینیاتور برگرفته می شد؛ اما
بعدها در دوران قاجار با تحول در نقاشی آن دوران، عده ای بر آن شدند تا نقاشی­های عامیانه و مردمی را وارد قلم کار کنند و به جای استفاده از نقش­های سنتی از نقوش مذهبی یا حماسی آن زمان در قلمكار استفاده كنند. بدین ترتیب پارچه­های قلمكار قهوه خانه ای ابداع شد. در كنار این پارچه ها، پرده­های مذهبی نیز بوسیله هنرمندان قلمكار ساز بوجود آمد. پرده هائی از شرح جنگ­ها و حماسه­های ائمه اطهار بخصوص حماسه سالار شهیدان، زینت بخش تكایا و حسینیه­ها و مساجد شدند و قلمكارهای اصفهان در شهرهای دیگر نیز طالبان فراوان یافت. شهرهای بزرگ و مهمی مانند شهر ری و یزد و كاشان و سیرجان و كرمان علاوه بر پرده­های مذهبی و تصاویر قهوه خانه ای خریدار جانماز و سفره و رومیزی و دستمال و انواع لباس هائی شدند كه در اصفهان تهیه می­شد.

با پیروزی انقلاب و تأسیس رشته­های هنر در دانشكده­هایی مانند دانشگاه فارابی، استادان سنتی این هنر، مورد توجه قرار گرفتند و از تجربیات آنان بهره برداری گردید. در حال حاضر، شهر اصفهان مركز توليد قلمكار ايران است و در شهرهاي دامغان و سمنان هم نوعي قلمكار خاص منطقه تهيه مي‌گردد. سازمان علمي فرهنگي ملل متحد (يونسكو) به تازگي به منظور ارج نهادن به اين هنر ايراني و تقدير از تعالي آن در نزد هنرمندان، مهر اصالت آن را در اصفهان به يكي از هنرمندان اين فن اعطا كرد.

 

محصولات قلم کاری

مجصولات قلم کاری در گذشته

محصولات قلم کاری در گذشته بیشتر بزرگان و توانگران جامه­هایی زیبا و فاخر از پارچه­های قلم کار می­پوشیدند که گاهی طلا و نقره هم دربافت آنها به کار می­رفت. زین و یراق و آذین­های اسب­ها نیز از همان قلم کارها پرداخته می­شد.

خیمه و خرگاه­ها را هم از پارچه پرنقش و نگار می­ساختند. گاهی یک دیوار را سراسر از پارچه قلم کار می­پوشاندند و یا از آن به عنوان پرده استفاده می­کردند. در جشن­ها و مراسم مذهبی با قلم کار پر نقش و نگار، طاق نصرت می­ساختند و گاه گذرگاه­ها را با پارچه­های قلم کار می­پوشاندند. بر زیراندازهای قلم کار نماز می­گذاشتند و جامهری­های نمازشان از بافته­های قلم کار بود. پرده ها، رومیزی­ها و بقچه­های نو عروسان هم اغلب از پارچه­های قلم کار بود که هنوز هم، کم و بیش در بسیاری از خانه­ها این بافته­های زیبا یافت می­شود.

 

محصولات کنونی قلم کاری

محصولاتي كه امروزه از پارچه قلمكار تهيه مي‌شود عبارتند از: لباس، سجاده، سفره، رولحافي، پرده، مجمعه پوش، بقچه، سوزني، حمام، قطيفه، كتيبه، كلاه، قبا، شليته، روكش‌صندلي، روميزي، روتختي، دستمال، زير لباسي، سربخاري، كيف، دامن، كفش زنانه و براي مصارف دكوراسيون.

 

قالب‌ها

در اين صنعت قديمى ايراني، نقش ب‌وسيله مهر چوبى بر روى پارچه منتقل مى‌شود. به کليشه يا مهرى که نقش روى آن زده مى‌شود، قالب گويند. استاد كاران قديمي بهترين چوب را براي تراش قالب، چوب‌هاي گلابي و زالزالك تشخيص داده‌اند كه معمولاً چوب زالزالك را براي قالب‌هاي ريز استفاده مي‌كردند كه این روش تا اكنون نيز هم چنان ادامه دارد؛ چوب گلابى نیز مقاوم و سخت است و تغيير فرم نمى‌دهد.

 

آماده سازی قالب

قالب تراشي يكي از هنرهاي ظريف و بسيار مهم و قديمي اصفهان است كه از استادان اين فن فعلاً به جز عده معدودي باقي نمانده اند.

هر چه نقش‌ها در يك قالب درشت‌تر باشند كار تراش آسان­تر و هر چه نقوش ريزتر باشند به همان نسبت كار تراش مشك­لتر مي‌شود. قالب سازی، اولین و مهمترین مرحله قلم کارسازی است. همچنین حساس­ترین و ظریف­ترین مرحله آن بشمار می­رود و می­توان گفت تنها هنر قلم کار سازی در قالب سازی آن است.

 

براي اينكه يك قالب كامل شود، از ابتدا يعني جور كردن چوب تا زماني كه قالب آماده نقش‌زني مي‌شود، چندين مرحله طي مي‌شود كه عبارتست از:

1- جور كردن چوب قالب كه به سه دليل صورت مي‌گيرد: دوام چوب را
زيادتر مي‌كند، چوب را براي‌تراش نرم مي‌كند و مانع نفوذ و ايجاد تغييرات و شكستگي
در آن مي‌شود.

2- ليسه يا پوليش كردن چوب

3- طرح ريزي كه در آن پوسته سائيده شده انار يا ما زوج را با لعاب كتيرا مخلوط كرده، مايع ‌حاصله را روي سطح صاف چوب می­مالند تا طرح آماده شده از رو ي كاغذ بر روي چوب منتقل شود.

4- مرحله آخر پيه دادن قالب قلمگيري است كه براي‌استحكام و غير قابل نفوذ كردن قالب صورت مي‌گيرد.

 

سپس قالب ساز نقش دل­خواهش را روی قالب بر می­گرداند و بعد به حکاکی آن نقش می­پردازد. بعد چو­های اضافی دور طرح­ها را می­برد و در پشت چوب، دسته ای برای قالب درست می­کنند و قالب­ها را روغن می­زنند تا بر دوام آن افزوده شود.

 

انواع قالب­ها

انواع مختلف قالب­ها عبارتند از:

قالب­های تصویر عشاق مانند یوسف و زلیخا، لیلی و مجنون، شیرین و فرهاد، خسرو و شیرین و …

قالب­های تصویر داستان­های کهن همراه با تصاویری از حیوانات مانند روباه و لک لک و گاهی صور وهمی و  حیوانات خیالی برای بزرگ جلوه دادن حوادث.

قالب­های تصویر آثار تاریخی مانند تخت جمشید، چهل ستون، سی و سه پل و …

قالب­های تصویر شعرا و علماء ماننتد فردوسی، ابن سینا، خیام، حافظ و …

قالب­های تصویر حیوانات مانند طاووس، آهو، فیل، اسب، شتر و …

قالب­های تصویر مناظر طبیعت.

قالب­های تصویر رامشگران و نوازندگان.

قالب­های تصویر گل و بته و اسلیمی

 

رنگ‌هاي قلمكاری

تمام رنگ­هایی که در ساختن پارچه­های قلم کار بکار برده می­شود، رنگ­های گیاهی است. درکارگاه قلم کاری، استاد رنگساز است که با اطلاعات وسیعی که درباره گیاه­ها و املاح معدنی دارد، رنگ­هایی را که در نقش زدن از آنها استفاده می­شود، می­سازد.

 

در ساختن قلمكار، بيشتر، از دو رنگ مشكي و قرمز استفاده مي‌شود كه براي ساختن رنگ مشكي از موادي مانند: كتيرا، اكسيد، آهن، زاج سياه و روغن كرچك و براي ساختن رنگ قرمز از موادي مانند گل سرخ، روغن كنجد، زاج سفيد و كتيرا استفاده مي‌شود؛ گاهي هم برحسب مورد رنگ­هاي تركيبي مانند آبي يا نيلي، سبز زرد و قهوه‌اي به كار مي‌برند. معمولاً از پنج رنگ سياه، قرمز، آبي، سبز و زرد بعنوان رنگ‌هاى اصلى و از قهوه‌اى و ساير رنگ‌هايى که از ترکيب اين رنگ‌ها به‌‌دست مى‌آيد، به‌عنوان رنگ‌هاى فرعى استفاده مى‌شود.

 

وسایل مورد نیاز قلم کاری

مواد مصرفي قلمكار سازان بسيار متنوع است ولي آنچه كه قابل توجه است عبارتست از: پارچه‌هاي متقال، كدري و چلوار، كتيرا، پوست انار، رنگ گياهي زاج سفيد، نيل، قالب، روغن‌گليسيرين و آليزارين.

 

مراحل قلم کاری

مراحل قلم کاری عبارتند از:

 

آماده کردن پارچه

پارچه­های سفید را پنج روز، طوری که تکان نخورد در آب رودخانه می­گذارند. بعد یک سر پارچه را می­گیرند و سر آزادش را محکم به سنگ می­زنند. این کار را برای این می­کنند که مواد زائد از پارچه بیرون رود و به اصطلاح آبخور شود. بعد که پارچه­ها زیر آفتاب خشک شد، پارچه­ها را دندانه می­کنند؛ یعنی پوست انار را به هلیله مخلوط می­کنند و در آب حل می­کنند و پارچه­ها را در این محلول فرو می­برند. با این کار پارچه به رنگ زرد مایل به کرم در می­آید.

 

نقش زدن

نقش زدن همان چاپ پارچه است؛ یعنی برگرداندن نقش قالب­ها به رنگ­های مختلف روی پارچه آماده شده. این مرحله، سطح قالب را با رنگ می­پوشاند و بعد آن را روی پارچه ای قرار می­دهد و با دست ضربه محکمی به روی قالب می­زند. در هر کارگاه، هر قالب زن یک رنگ را نقش می­زند و برای رنگ بعدی پارچه را به نفر کنار خود می­دهد. ابتدا قالب‌ها را با رنگ مشکى روى پارچه مى‌زنند تا طرح اصلى مشخص شود. سپس قالب‌هاى ديگر را که هر يک داراى يک رنگ است، روى پارچه مى‌زنند. این کار آنقدر ادامه پیدا می­کند تا رنگ­ها تکمیل شود؛ یعنی هر قسمت از نقش قالب به رنگ دلخواه در آید. همین که تمام نقش­ها و رنگ­های دلخواه به این ترتیب روی پارچه سفید منتقل شد، کار نقش زنی به پایان می­رسد و پارچه­های نقش دار برای ثابت کردن رنگ­ها به رودخانه می­برند.

 

ثابت کردن رنگ

پارچه­های نقش سیاه و قرمز گرفته را پس از شستن و خشک کردن در پاتیلی فرو می­برند که محتوای آب جوش، گرد پوست انار و الیزارین است. قبل از تماس با الیزارین، رنگ قرمز نقش­ها حالت اصلی خود را ندارد و به رنگ چرک است. الیزارین باعث می­شود که رنگ­ها به حالت اصلی خود ظاهر شوند. الیزارین، همچنین به ثابت شدن رنگ­ها کمک می­کند. بعد از این که پارچه را از پاتیل الیزارین بیرون آوردند، آن را باز هم در آب رودخانه می­شویند و سپس آن را محکم به سنگ می­کوبند تا آب و الیزارین آن گرفته شود.

پس از خشک کردن پارچه­ها را دو قسمت می­کنند: یک قسمت را که می­خواهند با همان زمینه کرم باقی بماند، برای مرحله بعدی چاپ، یعنی گرفتن رنگ­های دیگر، بار دیگر به کارگاه نقش زنی می­فرستند. قسمت دیگر، پارچه ای است که می­خواهند رنگ زمینه اش سفید شود و باید مرحله سفید گری را بگذراند.

 

سفید گری

پارچه­هایی را که لازم است رنگ زمینه شان سفید باشد با محلولی که از گاو فراهم می­شود، خیس می­کنند و پارچه را طوری روی زمین پهن می­کنند که نقش­هایش رو به زمین و پشت به آفتاب باشد. سپس پی در پی بر پارچه آب می­پاشند تا نمدار و خشک نشود. کار سفیدگری پارچه در تابستان 5 روز و در زمستان حتی تا یک ماه طول می­کشد و این بستگی به درجه حرارت و مدت زمان تابش مستقیم خورشید دارد.

 

پس از تمام شدن کار سفید گری، کار چاپ رنگ­های آبی ، زرد و سبز روی پارچه شروع می­شود و به این ترتیب پس از یک شستشوی دیگر پارچه، کار تقریباً به پایان می­رسد.

Article source: http://www.gohardan.com/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%82%D9%84%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C

               
N1496055327 | معرفی قلم کاری N1496056479 | معرفی قلم کاری N1496056369 | معرفی قلم کاری N1496056114 | معرفی قلم کاری
     
انگشتر استیل سنگ دلربا17 H277 انگشتر استیل نقره ای18 H283 انگشتر استیل نقره ای17 H282 انگشتر استیل نقره ای16 H281
     

انگشتر استیل طلایی سنگ دلربا سایز17.رنگ ثابت طرح طلا ضدحساسیت

انگشتر استیل نقره ای نگین جواهری سایز18.رنگ ثابت طرح طلاسفید ضدحساسیت

انگشتر استیل نقره ای نگین جواهری سایز17.رنگ ثابت طرح طلاسفید ضدحساسیت

انگشتر استیل نقره ای نگین جواهری سایز16.رنگ ثابت طرح طلاسفید ضدحساسیت

     
22,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 25,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 25,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 25,000 تومان buy | معرفی قلم کاری
     
     
               
N1496055791 | معرفی قلم کاری N1496055683 | معرفی قلم کاری N1496055612 | معرفی قلم کاری N1335299794 | معرفی قلم کاری
     
انگشتر استیل طلایی18 H280 انگشتر استیل طلایی17 H279 انگشتر استیل طلایی16 H278 انگشتر مینامشکی K702
     

انگشتر استیل طلایی نگین جواهری سایز18.رنگ ثابت طرح طلا ضدحساسیت

انگشتر استیل طلایی نگین جواهری سایز17.رنگ ثابت طرح طلا ضدحساسیت

انگشتر استیل طلایی نگین جواهری سایز16.رنگ ثابت طرح طلا ضدحساسیت

انگشتر تیتانیوم مینامشکی نگین جواهری

     
25,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 25,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 25,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 9,500 تومان buy | معرفی قلم کاری
     
     
               
N1482616188 | معرفی قلم کاری N1482616102 | معرفی قلم کاری N1482615975 | معرفی قلم کاری N1464118868 | معرفی قلم کاری
     
انگشتراستیل فیروزه ای سایز 18 H223 انگشتر استیل فیروزه ای سایز17 H222 انگشتراستیل فیروزه ای سایز16 H221 رینگ انگشتری سنگ طبیعی عقیق سبز
     

انگشتراستیل فیروزه ای سایز 18 طلایی.طرح طلا ضدحساسیت رنگ ثابت

انگشتراستیل فیروزه ای سایز 17 طلایی.طرح طلا ضدحساسیت رنگ ثابت

انگشتراستیل فیروزه ای سایز16 طلایی.طرح طلا ضدحساسیت رنگ ثابت

رینگ انگشتری تراشیده شده و یک دست از سنگ طبیعی عقیق سبز (تراش فنسی)

     
28,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 28,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 28,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 12,900 تومان buy | معرفی قلم کاری
     
     
               
N1434466130 | معرفی قلم کاری N1434465981 | معرفی قلم کاری N1472203869 | معرفی قلم کاری N1441612290 | معرفی قلم کاری
     
جعبه چوبی انگشتر کد 1 جعبه چوبی انگشتر کد 2 انگشتر نقره مردانه عقیق سیاه انگشتر نقره ایتالیایی
     

جعبه چوبی بسیار زیبا . قابلیت استفاده برای کالاهای زینتی دیگر

جعبه چوبی بسیار زیبا . قابلیت استفاده برای کالاهای زینتی دیگر

انگشتر نقره نگین عقیق سیاه ومارکازیت کد 207

انگشترنقره ایتالیایی - نگین طرح یاقوت کبود کد 173

     
4,500 تومان buy | معرفی قلم کاری 5,300 تومان buy | معرفی قلم کاری 115,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 90,000 تومان buy | معرفی قلم کاری
     
     
               
N1441612009 | معرفی قلم کاری N1441611567 | معرفی قلم کاری N1440398609 | معرفی قلم کاری N1440398422 | معرفی قلم کاری
     
انگشتر نقره شرف الشمس انگشتر عقیق سیاه نقره ایتالیا انگشتر نقره شرف الشمس انگشتر نقره عقیق
     

انگشتر نقره شرف الشمس با رعایت آداب کد 172

انگشتر نقره آ برادیوم ایتالیایی نگین عقیق سیاه کد 170

انگشتر عقیق زرد ( شرف الشمس ) کد 121

انگشتر نقره عقیق رکاب یاعلی (ع) کد 120

     
97,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 110,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 96,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 96,000 تومان buy | معرفی قلم کاری
     
     
               
N1464275942 | معرفی قلم کاری N1442477521 | معرفی قلم کاری N1441266900 | معرفی قلم کاری N1441266725 | معرفی قلم کاری
     
انگشتر زنانه نقره کهربا1 انگشتر نقره زبرجد مردانه انگشتر نقره یاقوت مردانه انگشتر نقره یاقوت مردانه
     

انگشتر زنانه نقره 925 با نگین کهربای اصل لهستان

انگشتر نقره نگین زبرجد اصل معدنی کد 176

انگشتر نقره نگین یاقوت سرخ مرغوب کد 160

انگشتر نقره نگین یاقوت سرخ مرغوب کد 159

     
22,900 تومان buy | معرفی قلم کاری 270,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 230,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 185,000 تومان buy | معرفی قلم کاری
     
     
               
N1391589434 | معرفی قلم کاری N1391588811 | معرفی قلم کاری N1391588334 | معرفی قلم کاری N1391587797 | معرفی قلم کاری
     
انگشتر نقره عقیق یمنی انگشتر نقره عقیق یمنی انگشتر نقره عقیق مردانه انگشتر عقیق یمنی
     

انگشتر نقره عقیق یمنی مرغوب کد 10103

انگشتر نقره عقیق یمنی مرغوب کد 10102

انگشتر نقره عقیق یمنی مرغوب کد 10101

انگشتر نقره نگین عقیق مرغوب یمنی کد 10100

     
250,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 310,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 312,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 530,000 تومان buy | معرفی قلم کاری
     
     
               
N1464276099 | معرفی قلم کاری N1464276032 | معرفی قلم کاری N1441271579 | معرفی قلم کاری N1441266321 | معرفی قلم کاری
     
انگشتر زنانه نقره کهربا3 انگشتر زنانه نقره کهربا2 انگشتر عقیق نقره ی ایتالیایی انگشتر فیروزه نیشابور
     

انگشتر زنانه نقره 925 با نگین کهربای اصل لهستان

انگشتر زنانه نقره 925 با نگین کهربای اصل لهستان

انگشتر نقره ایتالیایی نگین عقیق کد 166

انگشترنقره فیروزه ی نیشابور کد 157

     
22,900 تومان buy | معرفی قلم کاری 22,900 تومان buy | معرفی قلم کاری 112,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 280,000 تومان buy | معرفی قلم کاری
     
     
               
N1441267249 | معرفی قلم کاری N1441267072 | معرفی قلم کاری N1460549406 | معرفی قلم کاری N1325330824 | معرفی قلم کاری
     
انگشتر نقره عقیق یمنی انگشتر نقره یاقوت مردانه انگشتر نقره مردانه نگین عقیق یمنی خرید لیزر انگشتری Beams finger laser بیمز اصل, فروش لیزر انگشتری Beams بیمز درجه ۱
     

انگشتر نقره عقیق یمنی کد 162

انگشتر نقره نگین یاقوت مرغوب کد 161

انگشتر بسیار زیبای نقره 925 با نگین سنگ طبیعی عقیق یمن ....

پدیده ســــال 2012 را به انگـــشتان خــود ببندید و دیگران را حیـــرت زده نمائید

     
207,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 250,000 تومان buy | معرفی قلم کاری 119,900 تومان buy | معرفی قلم کاری 11,000 تومان buy | معرفی قلم کاری
     
     
               
N1325330791 | معرفی قلم کاری      
     
فروش لیزر انگشتری بیمز Beams finger laser اصل, خرید لیزر انگشتری Beams بیمز درجه ۱      
     

پدیده ســــال 2012 را به انگـــشتان خــود ببندید و دیگران را حیـــرت زده نمائید

     
     
12,000 تومان buy | معرفی قلم کاری            
     
     

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code