فلزکاری در بدو اسلام

نوشته شده در موضوع دسته‌بندی نشده در ۲۴ مهر ۱۳۹۵
فلزکاری در بدو اسلام



فلزکاری در بدو اسلام

با توجه به اسناد تاریخی می دانیم که در روزگار پیش از اسلام ، خاورمیانه با هنر فلزکاری آشنایی داشت. برنز(۱) در بین النهرین از آغاز هزاره ۴قبل از میلاد شناخته شده بود و برنزهای معروف لرستان از درجه دوم تا اول درجه بندی می شوند.

در ادوار بعدی نیز، کاربرد برنز به عنوان پرمصرف ترین فلز ادامه یافت ، اما در سده های قبل از تسخیر اعراب ، نقره و طلا در امپراتوری های بزرگ آن زمان ، به منظور اهداف باشکوه مذهبی یا از نقطه نظر تجمل گرایی رایج گشت که از آن میان می توان به آثار شاخص فلزی بجای مانده از امپراتوری های هخامنشی و ساسانی اشاره کرد.

به نظر می رسد که عرب ها پس از تسخیر بلاد ساسانی و مواجه با آثار هنر فلزکاری، بلافاصله دریافتند که این اشیاء ارزش اکتساب یا مالکیت را دارند. حتی “ابن روسته” مورخ عرب بازگو می کند که خلیفه عمر یک عطردان منقوش به پیکره ، از سوریه را در مسجد مدینه مورد استفاده قرار می داد.

در دوران اولیه اسلام و تحت حکومت جدید ، در ناآرامی های بوجود آمده، صنعتگران به هنر خود ادامه دادند . هرچند بازمانده های اشیاء هنری به ویژه در فلزکاری های سلطنتی در این ادوار کمیاب است و اغلب تاریخ و محل مشخصی ندارد، با این وجود تاثیرات هنر قبل از اسلام خصوصا ساسانی در فلزات به جای مانده از دوران بدو اسلام از شاخصه های این آثار است. به طوری که در برخی موارد شدت تقلید از ظروف دوره ساسانی به حدی است که با قاطعیت نمی توان گفت مربوط به قبل از اسلام است یا بعد از اسلام! از این رو تعدادی از قطعات نقره کاری شده که روزگاری در دوران ساسانی تصویر می شد، امروزه در بخش هنر اسلامی موزه ها جای دارند.

فلزکاری در بدو اسلام

بیشتر این ظروف ساده و معمولی هستند اما جام ها و مشربه ها یا ابریق هایی پیدا شده اند که در بعضی موارد بدنه ی آن ها به طور برجسته سازی و “گوزکاری”۲ با تزئینات شعایی که تداعی گر گلبرگ هاست شکل داده شده است. در نمونه های دیگر تزئینات برجسته پیکره ای ، در کنار طرح های قلم زده شده، مورد مورد استفاده قرار گرفته شده است.

در تکنیک های رایج این دوره می توان مشاهده کرد که زمانی حتی یک کنده کاری مرغوب با به کار بردن عناصر برجسته سازی به نتیجه می رسد یا ممکن است قطعاتی طلاکاری شده باشند. این اشیاء تزئینی پرکار، ظاهرا بیش تر دارای حض بصری بوده اند تا اهداف کاربردی . به همین دلیل می توان اینطور خلاصه کرد که در هنر فلزکاری بدو اسلام هرچند تاثیرات هنر ساسانی به خوبی هویداست اما نوع نقوش از اهداف هنر سلطنتی ساسانی دور شده و در عوض خوشی ها یا لذات زندگی ، ویژه دوران صدر اسلام را مطرح نموده اند.

در مورد دامنه کاربرد برنز در مقابل برنج۳ در اوایل دوران اسلامی توافق چندانی در میان کارشناسان وجود ندارد، اما از انواع این آلیاژها در ساخت اشیایی که جنبه تجملی داشتند مانند مشربه ها، چراغ ها ، بخورسوزها، بطری ها ، عطردان ها و هاون ها و همچنین اشیایی که جنبه نجومی و اخترشناسی داشته اند مانند اسطرلاب ها استفاده می شده است. لازم به ذکر است قدیمی ترین اسطرلاب باقیمانده مربوط به ۳۱۴هـ.ق است .

با ورود به دوران اسلامی، نقوش اومانیستی و پیکره های انسانی که به وفور در نقوش فلزی دوران ساسانی رایج بود ، کنار گذاشته می شود و در عوض، نقوش انواع پرنده، خروس و سیمرغ و پرنده های شکاری در فلزکاری صدر اسلام مرسوم می گردد.

فلزکاری در بدو اسلام

گاهی اشیاء با تکنیک ریخته گری از طریق قالب های مومی چکش کاری بیرونی یا با گردش چرخ تراش ساخته می شدند. مشخصه ی این اشیاء داشتن ظاهری زیبا و تزئیناتی غنی بود، و در عین حال ممکن بود با تکنیک های چون قلمزنی ، مهر زنی ، مشبک کاری یا مقدار کمی خاتم ، تزئین شوند.

مشربه ها چه برای نوشیدن ، چه برای وضو قبل از نماز ، همیشه در دنیای اسلام اهمیت داشته اند. از این نوع ظروف می توان به نمونه های موجود در موزه ارمیتاژ لنینگراد اشاره کرد که تاریخ ساخت آنها به حدود ۶۷تا ۷۰ هـ.ق باز می گردد و احتمالا در بصره ساخته شده اند.

از نمونه های شاخص دیگر هنر فلزکاری در دوران صدر اسلام می توان به تنگی اشاره کرد که امروزه در موزه هنرهای اسلامی قاهره نگهداری می شود و تاریخ ساختش به ۱۳۳هـ.ق می رسد. این تنگ دارای بدنه ای گرد و گردن استوانه ای با مشبک کاری در قسمت بالا است که لوله اش همانند منقار باز یک خروس است.

به طور کلی می توان گفت با ورود به دوران اسلامی، نقوش اومانیستی و پیکره های انسانی که به وفور در نقوش فلزی دوران ساسانی رایج بود ، کنار گذاشته می شود و در عوض، نقوش انواع پرنده، خروس و سیمرغ و پرنده های شکاری در فلزکاری صدر اسلام مرسوم می گردد.

فلزکاری در بدو اسلام

با توجه به توصیفات تاریخ نگاران عرب، دسته ای از آثار فلزی در دوران صدر اسلام و در دربارهای اموی و عباسی مرسوم بوده که متاسفانه امروزه چیزی از آنها باقی نمانده است. از جمله طبق توصیفات تاریخی می توان به ابزارهای ماشینی برای شادی شاهزادگان اشاره کرد. مانند درختی از طلا و نقره که برای خلیفه المقتدر (۳۲۰-۲۹۶هـ.ق) ساخته شده بود و در توصیف آن آمده که میوه های این درخت از سنگ های قیمتی بود و پرندگانی بر روی شاخه های آن قرار داشت که گویی در نسیم آواز می خواندند.

نتیجه آنکه، هرچند با توجه به احکام شرعی اسلامی، استفاده از ظروف طلا و نقره در ادوار اولیه اسلامی منع و مکروه دانسته شد، اما این حکم موجب منسوخ شدن کامل هنر فلزکاری در این دوران نگشت. این هنر در ساخت ظروف تزئینی ، اشیاء نجومی و ابزار ماشینی سرگرم کننده باقی ماند تا با ورود به دوران سلجوقی، جانی دوباره در این هنر دمیده شد.

توضیح تصاویر:

تصویر۲: مفرغ لرستان مربوط به دوران قبل از امپراتوری هخامنشی

تصویر۳: هنر فلزکاری هخامنشی

تصویر۴: هنر فلزکاری ساسانی

تصویر۵: بشقاب فلزی مربوط به دوران اولیه اسلامی که کاملا از روی ظروف دوران ساسانی تقلید شده است.

تصویر۶: آفتابه مسی مربوط به دوره سلجوقی اولیه

پی نوشت:

۱- ترکیب آلیاژ مس همراه با فلز غالب قلع

۲- گوژکاری به برجسته سازی سطح فلز با چکش کوبی از پشت (Repousse) می گویند.

۳- ترکیب آلیاژ غالب مس با فلز روی

فلزکاری در بدو اسلام

فلزکاری در بدو اسلام

 

 

 سمیه رمضان ماهی

بخش هنری تبیان


منابع:

هنر اسلامی/ باربارا برند/ مهناز شایسته فر

هنر ایران/ آرتور پوپ

صنایع دستی کهن ایران/ هانس ای.ولف/ سیروس ابراهیم زاده

مطالب مرتبط:

هنر فلزکاری در عهد ساسانی

هنر فلزکاری در عهد تیموری

Article source: http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=280942

               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتر استیل سنگ دلربا۱۷ H277 انگشتر استیل نقره ای۱۸ H283 انگشتر استیل نقره ای۱۷ H282 انگشتر استیل نقره ای۱۶ H281
     

انگشتر استیل طلایی سنگ دلربا سایز۱۷٫رنگ ثابت طرح طلا ضدحساسیت

انگشتر استیل نقره ای نگین جواهری سایز۱۸٫رنگ ثابت طرح طلاسفید ضدحساسیت

انگشتر استیل نقره ای نگین جواهری سایز۱۷٫رنگ ثابت طرح طلاسفید ضدحساسیت

انگشتر استیل نقره ای نگین جواهری سایز۱۶٫رنگ ثابت طرح طلاسفید ضدحساسیت

     
۲۲,۰۰۰ تومان خرید انگشتر استیل سنگ دلربا17  H277 ۲۵,۰۰۰ تومان خرید انگشتر استیل نقره ای18  H283 ۲۵,۰۰۰ تومان خرید انگشتر استیل نقره ای17  H282 ۲۵,۰۰۰ تومان خرید انگشتر استیل نقره ای16  H281
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتر استیل طلایی۱۸ H280 انگشتر استیل طلایی۱۷ H279 انگشتر استیل طلایی۱۶ H278 انگشتر مینامشکی K702
     

انگشتر استیل طلایی نگین جواهری سایز۱۸٫رنگ ثابت طرح طلا ضدحساسیت

انگشتر استیل طلایی نگین جواهری سایز۱۷٫رنگ ثابت طرح طلا ضدحساسیت

انگشتر استیل طلایی نگین جواهری سایز۱۶٫رنگ ثابت طرح طلا ضدحساسیت

انگشتر تیتانیوم مینامشکی نگین جواهری

     
۲۵,۰۰۰ تومان خرید انگشتر استیل طلایی18  H280 ۲۵,۰۰۰ تومان خرید انگشتر استیل طلایی17  H279 ۲۵,۰۰۰ تومان خرید انگشتر استیل طلایی16  H278 ۹,۵۰۰ تومان خرید انگشتر مینامشکی K702
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتراستیل فیروزه ای سایز ۱۸ H223 انگشتر استیل فیروزه ای سایز۱۷ H222 انگشتراستیل فیروزه ای سایز۱۶ H221 رینگ انگشتری سنگ طبیعی عقیق سبز
     

انگشتراستیل فیروزه ای سایز ۱۸ طلایی.طرح طلا ضدحساسیت رنگ ثابت

انگشتراستیل فیروزه ای سایز ۱۷ طلایی.طرح طلا ضدحساسیت رنگ ثابت

انگشتراستیل فیروزه ای سایز۱۶ طلایی.طرح طلا ضدحساسیت رنگ ثابت

رینگ انگشتری تراشیده شده و یک دست از سنگ طبیعی عقیق سبز (تراش فنسی)

     
۲۸,۰۰۰ تومان خرید انگشتراستیل فیروزه ای سایز 18   H223 ۲۸,۰۰۰ تومان خرید انگشتر استیل فیروزه ای سایز17   H222 ۲۸,۰۰۰ تومان خرید انگشتراستیل فیروزه ای سایز16  H221 ۱۲,۹۰۰ تومان خرید رینگ انگشتری سنگ طبیعی عقیق سبز
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
جعبه چوبی انگشتر کد ۱ جعبه چوبی انگشتر کد ۲ انگشتر نقره مردانه عقیق سیاه انگشتر نقره ایتالیایی
     

جعبه چوبی بسیار زیبا . قابلیت استفاده برای کالاهای زینتی دیگر

جعبه چوبی بسیار زیبا . قابلیت استفاده برای کالاهای زینتی دیگر

انگشتر نقره نگین عقیق سیاه ومارکازیت کد ۲۰۷

انگشترنقره ایتالیایی - نگین طرح یاقوت کبود کد ۱۷۳

     
۴,۵۰۰ تومان خرید جعبه چوبی انگشتر کد 1 ۵,۳۰۰ تومان خرید جعبه چوبی انگشتر کد 2 ۱۱۵,۰۰۰ تومان خرید انگشتر نقره مردانه عقیق سیاه ۹۰,۰۰۰ تومان خرید انگشتر نقره ایتالیایی
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتر نقره شرف الشمس انگشتر عقیق سیاه نقره ایتالیا انگشتر نقره شرف الشمس انگشتر نقره عقیق
     

انگشتر نقره شرف الشمس با رعایت آداب کد ۱۷۲

انگشتر نقره آ برادیوم ایتالیایی نگین عقیق سیاه کد ۱۷۰

انگشتر عقیق زرد ( شرف الشمس ) کد ۱۲۱

انگشتر نقره عقیق رکاب یاعلی (ع) کد ۱۲۰

     
۹۷,۰۰۰ تومان خرید انگشتر نقره شرف الشمس ۱۱۰,۰۰۰ تومان خرید انگشتر عقیق سیاه نقره ایتالیا ۹۶,۰۰۰ تومان خرید انگشتر نقره شرف الشمس ۹۶,۰۰۰ تومان خرید انگشتر نقره عقیق
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتر زنانه نقره کهربا۱ انگشتر نقره زبرجد مردانه انگشتر نقره یاقوت مردانه انگشتر نقره یاقوت مردانه
     

انگشتر زنانه نقره ۹۲۵ با نگین کهربای اصل لهستان

انگشتر نقره نگین زبرجد اصل معدنی کد ۱۷۶

انگشتر نقره نگین یاقوت سرخ مرغوب کد ۱۶۰

انگشتر نقره نگین یاقوت سرخ مرغوب کد ۱۵۹

     
۲۲,۹۰۰ تومان خرید انگشتر زنانه نقره کهربا1 ۲۷۰,۰۰۰ تومان خرید انگشتر نقره زبرجد مردانه ۲۳۰,۰۰۰ تومان خرید انگشتر نقره یاقوت مردانه ۱۸۵,۰۰۰ تومان خرید انگشتر نقره یاقوت مردانه
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتر نقره عقیق یمنی انگشتر نقره عقیق یمنی انگشتر نقره عقیق مردانه انگشتر عقیق یمنی
     

انگشتر نقره عقیق یمنی مرغوب کد ۱۰۱۰۳

انگشتر نقره عقیق یمنی مرغوب کد ۱۰۱۰۲

انگشتر نقره عقیق یمنی مرغوب کد ۱۰۱۰۱

انگشتر نقره نگین عقیق مرغوب یمنی کد ۱۰۱۰۰

     
۲۵۰,۰۰۰ تومان خرید انگشتر نقره عقیق یمنی ۳۱۰,۰۰۰ تومان خرید انگشتر نقره عقیق یمنی ۳۱۲,۰۰۰ تومان خرید انگشتر نقره عقیق مردانه ۵۳۰,۰۰۰ تومان خرید انگشتر عقیق یمنی
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتر زنانه نقره کهربا۳ انگشتر زنانه نقره کهربا۲ انگشتر عقیق نقره ی ایتالیایی انگشتر فیروزه نیشابور
     

انگشتر زنانه نقره ۹۲۵ با نگین کهربای اصل لهستان

انگشتر زنانه نقره ۹۲۵ با نگین کهربای اصل لهستان

انگشتر نقره ایتالیایی نگین عقیق کد ۱۶۶

انگشترنقره فیروزه ی نیشابور کد ۱۵۷

     
۲۲,۹۰۰ تومان خرید انگشتر زنانه نقره کهربا3 ۲۲,۹۰۰ تومان خرید انگشتر زنانه نقره کهربا2 ۱۱۲,۰۰۰ تومان خرید انگشتر عقیق نقره ی ایتالیایی ۲۸۰,۰۰۰ تومان خرید انگشتر فیروزه نیشابور
     
     
               
عکس محصول عکس محصول عکس محصول عکس محصول
     
انگشتر نقره عقیق یمنی انگشتر نقره یاقوت مردانه انگشتر نقره مردانه نگین عقیق یمنی خرید لیزر انگشتری Beams finger laser بیمز اصل, فروش لیزر انگشتری Beams بیمز درجه ۱
     

انگشتر نقره عقیق یمنی کد ۱۶۲

انگشتر نقره نگین یاقوت مرغوب کد ۱۶۱

انگشتر بسیار زیبای نقره ۹۲۵ با نگین سنگ طبیعی عقیق یمن ....

پدیده ســــال ۲۰۱۲ را به انگـــشتان خــود ببندید و دیگران را حیـــرت زده نمائید

     
۲۰۷,۰۰۰ تومان خرید انگشتر نقره عقیق یمنی ۲۵۰,۰۰۰ تومان خرید انگشتر نقره یاقوت مردانه ۱۱۹,۹۰۰ تومان خرید انگشتر نقره مردانه نگین عقیق یمنی ۱۱,۰۰۰ تومان خرید خرید لیزر انگشتری   Beams finger laser بیمز اصل, فروش لیزر انگشتری Beams بیمز درجه ۱
     
     
               
عکس محصول      
     
فروش لیزر انگشتری بیمز Beams finger laser اصل, خرید لیزر انگشتری Beams بیمز درجه ۱      
     

پدیده ســــال ۲۰۱۲ را به انگـــشتان خــود ببندید و دیگران را حیـــرت زده نمائید

     
     
۱۲,۰۰۰ تومان خرید فروش لیزر انگشتری بیمز Beams finger laser اصل, خرید لیزر انگشتری Beams بیمز درجه ۱            
     
     

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code